Rekomendacje Kongresu Kultury Województwa Śląskiego 2010 kierowane do jednostek samorządu terytorialnego

  1. Dla zrównoważonego rozwoju województwa Kongres rekomenduje ideę tworzenia na poziomie gmin strategii rozwoju kultury. Strategia dla kultury powinna być częścią ogólnej strategii rozwoju gminy. Potrzebne jest ujmowanie w lokalnych dokumentach strategicznych rozpoznania potrzeb kulturowych mieszkańców, a w ślad za tym – opisanie misji działających na terenie gminy instytucji kultury. Gminy powinny podejmować zadanie tworzenia własnych długofalowych polityk kulturalnych, rozpoznających stan aktualny i wskazujących przyszłe zamierzenia w rozwijaniu życia kulturalnego (w zakresie infrastruktury i wizji programowych).
  2. Priorytetem polityki kulturalnej winna być edukacja kulturalna (przede wszystkim dzieci i młodzieży), opieka nad talentami oraz działania zwiększające uczestnictwo w wydarzeniach kulturalnych. Mieszkańcy województwa śląskiego w większości postrzegają śląskie jako region kultury, jednak nie uczestniczą w wydarzeniach kulturalnych i słabo rozpoznają nawet duże imprezy. Zainteresowanie kulturą pozostaje deklaratywne (w roku 2009 tylko 6,5% mieszkańców województwa wielokrotnie uczestniczyło w wydarzeniach kulturalnych, 28,7%  raz czy dwa razy a 38,1% ani razu – dane z raportu „Analiza potrzeb kulturowych mieszkańców województwa śląskiego”). Zwraca się także uwagę na potrzebę wspierania działań służących edukacji regionalnej oraz wprowadzania jej do szkół wszystkich szczebli.
  3. Uczestnicy Kongresu podkreślają konieczność rozwijania różnych form mecenatu, mającego na celu rozwój twórczości takich jak np. stypendia, rezydencje artystyczne, konkursy na dzieła, udostępnianie pomieszczeń, współpraca z instytucjami kultury. Wskazują zwłaszcza na potrzebę ustanawiania stypendiów pozwalających na rozwój talentów i tworzenie nowych dzieł (w roku 2009 stypendia ufundowało zaledwie 11 samorządów). Niepokojącym zjawiskiem jest migracja twórców poza region powodowana brakiem wystarczających możliwości artystycznego rozwoju.
  4. Polityka kulturalna gminy powinna zakładać szerokie współdziałanie z innymi jst województwa, w tym z samorządem regionalnym. Pożądane są takie działania jak wspólna promocja ponadlokalnych projektów, ich popularyzacja, tworzenie sieci partnerstw dla wspólnych działań kulturowych, wymiana oferty. Ożywienie współpracy wewnątrz województwa pomiędzy Aglomeracją Górnośląską, okręgiem częstochowskim, rybnickim i bielsko-bialskim zwiększałoby uczestnictwo w kulturze i wzmacniało integrację mieszkańców z regionem.
  5. Zwraca się uwagę na potrzebę organizowania wielkich wydarzeń artystycznych. Pokazują one rangę środowisk artystycznych, mają również znaczenie dla rozwoju gospodarczego (turystyka kulturowa, promocja). Jednym z elementów świadczących o sile miast jest rozwój kultury. Inwestowanie w nią tworzy nowe  miejsca pracy, zmienia korzystnie wizerunek, podnosi jakość życia. Działania takie  są jednym z czynników, które mogą przeciwdziałać migracji mieszkańców. Kultura winna być jednym z motorów rozwoju dla Aglomeracji Górnośląskiej.
  6. Samorządy powinny definiować cele polityki kulturalnej nie tylko poprzez określenie misji swoich jednostek organizacyjnych lecz także w większym stopniu poprzez powierzanie zadań w drodze konkursów podmiotom wymienionym w ustawie o działalności organizacji pożytku publicznego  i o wolontariacie. Gminne programy grantowe winny stymulować pożądaną w danej społeczności aktywność kulturalną, a także wspierać wchodzenie w życie kulturalne młodej generacji twórców, artystów, liderów kultury. Pożądane jest przyznawanie grantów na imprezy cykliczne o sprawdzonej formule programowo-organizacyjnej na okres dłuższy niż rok. Wskazuje się także na przeszkodę, jaką  w konkursach dla organizacji non-profit – zwłaszcza początkujących – jest wkład własny powyżej 20% wartości kosztorysu.
  7. Uczestnicy Kongresu  zwracają uwagę na znaczącą rolę w kreowaniu życia kulturalnego, jaką odgrywa współdziałanie samorządu gminy z organizacjami pozarządowymi i podmiotami prywatnymi zajmującymi się kulturą. Partnerstwo samorządu, organizacji non-profit oraz przedsiębiorców dobrze służy pobudzaniu aktywności lokalnej, zwiększeniu oferty i uczestnictwa w kulturze.
  8. Poważne zaniepokojenie budzi niewystarczające finansowanie sektora kultury.  Planowanie przyszłych budżetów gmin winno być powiązane z wypełnianiem celów gminnych strategii kultury. W planowaniu tym powinno się uwzględniać waloryzację bieżących nakładów na kulturę. W ciągu ostatnich lat nastąpił spadek pozycji województwa w krajowych rankingach wskaźników ilustrujących finansowanie kultury. Wskaźnik dynamiki zmian wartości wydatków na kulturę (rok 2009 do roku 2000) sytuuje województwo na przedostatnim miejscu; w tym: 19 miast na prawach powiatów – 14 miejsce, 148 gmin – 15 miejsce, Województwo Śląskie – 5 miejsce. W przeliczeniu wydatków na kulturę na 1 mieszkańca pozycja województwa spadła z 4 miejsca w roku 2000, przez 7. w roku 2004 na 9 miejsce w roku 2009.
  9. Wskazane jest ustanowienie formuły przyjmowania dłuższych niż roczne planów finansowania działalności kulturalnej. Powinny one bazować na budżetach zadaniowych instytucji kultury, budżetach uwzględniających finansowanie wieloletnich planów programowych oraz inwestycyjnych tych instytucji. Takie podejście gwarantować powinno racjonalność gospodarowania dotacjami, a jednocześnie stabilizować funkcjonowanie instytucji. Zwracano także uwagę na konieczność przejrzystych procedur w powoływaniu dyrektorów instytucji kultury i zasadniczą rolę w realizowaniu ich misji, jaką odgrywają kompetencje dyrektora.
  10. Kongres wiele uwagi poświęcił sprawom standardu i jakości ładu przestrzennego.  Rekomenduje przede wszystkim przyjmowanie przez gminy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Przyjmowanie przez samorządy takich planów jest nie tylko instrumentem porządkowania otaczającej nas przestrzeni, lecz także tym czynnikiem prawa lokalnego, który stwarza przesłanki do definiowania miejscowych wartości dziedzictwa kulturowego i tworzenia zasad ich ochrony. Jednym z możliwych działań dla poprawy ładu przestrzennego jest tworzenie stanowisk architekta miejskiego. Konieczna jest także komunikacja na różnych szczeblach – prowadzenie rozmów i godzenie sprzecznych poglądów      – na wszystkich etapach procesu projektowego.
  11. Uczestnicy Kongresu apelowali o podnoszenie estetyki przestrzeni publicznej (np. mała architektura, eksponowanie pomników, obiektów zabytkowych), dbałość o jakość identyfikacji, komunikacji wizualnej i systemów informacji  w przestrzeni publicznej. Samorządy oraz instytucje kultury potrzebują projektantów i dobrego wzornictwa. Wskazane jest więc organizowanie konkursów na powyższe tematy zgodnie z przyjętymi standardami, z udziałem profesjonalnego jury.
  12. Niezbędne jest tworzenie powiatowych i gminnych programów opieki nad zabytkami. Dotychczas (stan na rok 2010) programy takie uchwaliły jedynie 3 powiaty i 14 gmin, chociaż jest to obowiązek ustawowy. Dla ochrony dziedzictwa kulturowego wskazane jest także korzystanie z możliwości przekazywania przez jst dotacji na chronienie zabytków (w 2008 roku 81 gmin nie przekazało dotacji na ten cel) a także tworzenie w powiatach i gminach stanowiska konserwatorów zabytków lub powierzanie tych zadań osobom ze stosownymi kompetencjami (w przypadku konserwatorów miejskich  – zawieranie porozumienia w sprawie przekazania kompetencji wojewódzkiego konserwatora zabytków).

Rekomendacje Kongresu Kultury Województwa Sląskiego 2010 kierowane do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

  1. Niezbędne jest stworzenie na poziomie państwa spójnej polityki kulturalnej, uwzględniającej wymogi nowoczesnej ekonomiki kultury  wskazującej rolę kultury w rozwoju indywidualnym, społecznym i gospodarczym. Źródłem takiej polityki powinien być system państwa zorientowany na efektywne sprawowanie mecenatu nad kulturą oraz sukcesywne podnoszenie nakładów ze środków publicznych na działalność kulturalną. Ten wymiar polityki państwa wskazywany jest jako niezbędny dla uwolnienia kreatywności, innowacyjności, otwartości i tolerancji w skali ogólnospołecznej, a tym samym zapewnienia podstaw ładu demokratycznego i rozwoju kraju.
  2. Powszechnym oczekiwaniem jest przyjęcie systemowego rozwiązania gwarantującego przeznaczanie co najmniej jednego procenta budżetu państwa na kulturę. Ma to znaczenie podstawowe dla stabilizacji finansowania działalności kulturalnej, szczególnie w kontekście  niskich w skali europejskiej publicznych oraz indywidualnych wydatków na kulturę w Polsce.
  3. Działalność kulturalną organizują podmioty o różnych formach prawnych: instytucje kultury, organizacje non-profit, firmy i osoby prywatne. Ważnym zadaniem dla organów państwa jest dokonanie zmian w prawie zapewniających równy dostęp do środków publicznych dla sektorów pozarządowego, prywatnego i publicznego – realizujących cele publiczne w sferze kultury.
  4. Niezbędnym komponentem dopełniającym państwowy mecenat nad kulturą powinno być stworzenie nowych ram prawnych dla pozabudżetowego wspierania działalności kulturalnej. Pomocne może być tutaj ustanowienie reguły podatkowej umożliwiającej dokonywanie jednoprocentowego odpisu podatku od dochodów osobistych (PIT)
    z przeznaczeniem na kulturę nie tylko dla organizacji pożytku publicznego, jednoprocentowego odpisu podatku od osób prawnych (CIT) również dedykowane działalności kulturalnej a także stworzenie podstaw legislacyjnych dla możliwości odliczania od podstawy opodatkowania darowizn na kulturę. Przydatne dla aktywizacji sponsoringu, tworzenia działających na rzecz kultury fundacji, uruchomienia funduszy donacyjnych, loteryjnych, pożyczkowych, byłoby przeprowadzenie analizy aktualnego stanu prawa i odblokowanie w procedurach legislacyjnych barier zamykających napływ do kultury pieniędzy ze środowisk gospodarczych.
  5. Potrzebą czasu jest usunięcie trudności prawnych w bieżącym funkcjonowaniu instytucji kultury. Korekty w celu dostosowaniu prawa do specyfiki działalności kulturalnej wymagają przepisy prawa pracy (m.in. „sezon artystyczny” jako jednostka czasu wyznaczająca organizację pracy, „artystyczna umowa sezonowa” jako podstawa zatrudnienia, kontrakty menedżerskie w instytucjach kultury), prawa zamówień publicznych, ustawy o finansach publicznych i ustawy o rachunkowości (np.: naliczanie amortyzacji w instytucjach kultury).
  6. Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej wymaga dostosowania do realiów zmieniającej się rzeczywistości (np. organizacja życia kulturalnego). Instytucje kultury winny działać w różnych formach prawnych. W tworzeniu zapisów tej ustawy większy udział powinni mieć praktycy życia kulturalnego, działający
    w sferze kultury i znający istniejące zasady działania, problemy i potrzeby.
  7. Podobne postulaty dotyczą Ustawy o ochronie zabytków. Wymaga ona zmian, których podstawą winno być wypracowanie systemu ochrony zabytków na podstawie analizy obecnej sytuacji, zdefiniowania odpowiedzialności państwa za dziedzictwo narodowe oraz form jego ochrony (zwraca się tu uwagę na zły stan planowania przestrzennego) w konsultacji przede wszystkim ze środowiskami konserwatorskimi.
  8. Zadaniem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego powinno stać się wypracowanie ujednoliconego systemu gromadzenia danych o kulturze i monitorowanie procesów w niej zachodzących (zobiektywizowane kryteria oceny, uwzględnienie specyfiki instytucji kultury w sprawozdawczości statystycznej, możliwość generowania cyklicznych raportów i bieżących ocen sytuacji w kulturze).
  9. Sprawą kluczową dla przyszłości kultury polskiej jest edukacja kulturalna. Powinna ona obejmować obszary kultury artystycznej, sztuki współczesnej, ale także tradycji narodowych i dziedzictwa kulturowego. Niezbędne jest stworzenie międzyresortowego programu działań w sferze edukacji kulturalnej. Konieczna jest przy tym skoordynowana współpraca ministrów odpowiedzialnych za sprawy kultury, edukacji, nauki, postępu technicznego, pracy i polityki społecznej, gospodarki. Edukacja kulturalna - pojmowana jako nowoczesne narzędzie edukacji interdyscyplinarnej - powinna absorbować zarówno współczesne metody komunikacji (Internet, nowe media), jak i mobilizować środowiska lokalne do konsekwentnego działania na rzecz wszystkich grup społecznych. Edukacja kulturalna powinna także obejmować system kształcenia profesjonalnych kadr dla sektora kultury (szkolnictwo artystyczne, specjalistyczne kierunki akademickie, certyfikowane kursy i szkolenia doskonalące).  
  10. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego powinno stworzyć zasady powszechnego dostępu do zasobów cyfrowych, gromadzonych w procesie cyfryzacji przez instytucje upowszechniające kulturę, instytucje konserwatorskie i archiwistyczne.
0
Facebook